Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı; amfizem ve kronik bronşiti kapsayan kronik ilerleyici bir hastalıktır. Toksinlere maruziyete bağlı hasarlanmadan kaynaklanır, birincil sebebi de kişinin sigara geçmişidir. Amfizemli hastalarda akciğerlerin hava keseleri duvarlarındaki elastikiyetin azalmasıyla hasar oluşur. Bunun sonucunda nefes alımındaki kısıtlılıkla soluk vermede bozulmalara ve akciğerde karbondioksit birikimine sebep olur. Bu hastalar çok çalışan ve yorucu solumalarına bağlı olarak yüksek enerji ihtiyaçlarından dolayı genellikle zayıftırlar ve sıklıkla ciddi kilo kaybı yaşarlar. Bronşitte ise hastalar genellikle normal kiloda veya kilolu gruptadır, ancak; inflamasyon, skarlaşma, havayollarında daralmadan dolayı mukoz(salgı) üretimi artar, inatçı öksürükler yaşarlar.
İnflamasyona bağlı görülen kilo kaybı, özellikle de kas kütlesindeki kayıp tedavi edilmezse kaşeksiye(ileri derecede zayıflık) götürür.
Kilo kaybı beslenme yetersizliğiyle birlikte hastalığın şiddeti ölüm riskiyle de ilişkilidir.
Günümüzde sigara bırakma tedavisi dışında, akciğer fonksiyonlarını korumada etkili yeni tedavi stratejilerine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu amaçla anti-oksidan ajanlar ile ilgili çalışmalar yapılmıştır. Yakın zamanda antioksidan ajanlara olan ilgi yerini D vitaminine bırakmaya başlamıştır çünkü KOAH D vitamini eksikliği açısından yüksek riskli olarak değerlendirilir. D vitamini eksikliğine neden olan faktörler yetersiz beslenme, dışarıda yapılan aktivitelerin azalmasıyla güneş ışınlarına temasın azalması, cildin D vitamini sentezinin azalması ve D vitaminin aktivitesinde bozulma ile eksiklikler görülür.
KOAH’da Vitamin D’nin Kemik Üzerine Olan Etkileri
NHANES III verilerinin kullanıldığı bir çalışmada engellenmiş hava akımının düşük kemik mineral yoğunluğu ile ilişkisi saptanmıştır. Osteoporozun neden olduğu D vitamini eksikliği, kaburgada kırık riskini arttırır. Özellikle KOAH'ın şiddetli evrelerinde akciğer fonksiyonlarını (FEV1 ve FVC) düşürmektedir. Leech ve ark. tarafından KOAH hastalarında yapılan bir çalışmada, vitamin D’nin osteoporoz ve osteoporotik kırıkları önlediği, bu nedenle yeterli D vitamini desteği ile vertebral kırıkların önlenebileceği, böylece pulmoner fonksiyonların korunacağı düşünülmektedir.
KOAH’da Vitamin D’nin İmmünolojik Etkileri
D vitamini bağımlı makrofaj aktivasyonu, solunum yolu enfeksiyonlarında rol oynayan mikroorganizmaları etkisiz hale getirir. Böylece konakçı üzerindeki zararlı etkisini önler. Bu veriler doğrultusunda, D vitamini eksikliği solunum yolu enfeksiyonu riskini arttırmıştır ve KOAH’nın patogenezinde rol oynadığı öne sürülmüştür.
KOAH’da Vitamin D’nin Akciğer Fonksiyonları Üzerine Olan Etkileri
ABD’de Normative Aging Study verilerinin incelendiği çalışmada, daha önce yeterli D vitamini almış kişilerin, daha iyi akciğer fonksiyonlarına sahip olduğu ve daha düşük oranda Kronik obstürktif hastalığı görüldüğü saptanmıştır.
KOAH’da Vitamin D’nin Alevlenmeler Üzerine Olan Etkisi
KOAH'lı hastalarda yapılan bir çalışmada; D vitamini eksikliği ile solunum yolundaki hızın azalması ile anlamlı bir ilişki olduğu gözlemlenmiştir. Akciğer fonksiyonlarının azalması sonucunda alevlenmelerin daha sık ortaya çıktığı gözlenmiştir.
KOAH’da D vitamini Suplementasyonu
Londra Queen Mary Üniversitesinde yapılan bir çalışmaya göre; D vitamini takviyeleri D vitamini eksikliği yaşayan kronik obstrüktif akciğer hastalarında alevlenmeleri %40 oranında azaltabileceği görülmüştür. Londra ve çevresinde yaşayan KOAH hastalarında yapılan çalışmada; hastaların yarısı D vitamini takviyesi ve diğer yarısı plasebo verildi. Plasebo grubu ile kıyaslandığında, D vitamini verilen hastalarda vitamin takviyesinin alevlenme süresini ve hastalığın şiddetini belli miktarda azalttığını buldular.
Bulgular, KOAH hastalarının D vitamini düzeylerini ölçtürmeleri ve eğer oranları düşük ise D vitamini takviyesi almaları yönündedir.
D VİTAMİNİ YETERSİZLİĞİ TEDAVİSİNDE;
*D vitamini eksikliği gelişmemesi için doğumdan itibaren günde ilk bir yıl 400 IU,
*50 yaşlara kadar 200-400 IU ve 50 yaşından sonra 400-600 IU D vitamini alınması,
*Günde 5-15 dakika güneş ışınları ile karşılaşma önerilmektedir.
KOAH’da akciğer fonksiyonlarının korumasında ve iyileştirilmesinde D vitamini destek tedavisinin yardımcı olabileceği çalışmalarla desteklenmiştir.
Dyt. Özlem Avcı
KAYNAKÇA
1)McGinley E., The role of nutrition in the management of COPD patients, Journal of Clinic Nursing, 2014, 28(4); 50-58
2)Shepherd A., The nutritional management of COPD: an overview, British Journal of Nursing, 2010,19(9); 559-562
3)Bool van de C. et al, Quality of dietary intake in relation to body composition in patients with chronic obstructive pulmonary disease eligible for pulmonary rehabilitation, European Journal of Clinical Nutrition, 2014,68; 159–165
4)Saka, M., Balkan, A., Demirci, N., & Sarıkcıyalar, Ü. (2003). Solunum fonksiyonları ve beslenme. Tuberk Toraks, 51, 461-6
5) Kumar T, Sadoughi A, Kohn N, Miller R, Chandak T, Talwar A. Vitamin D deficiency in advanced lung disease. Am J Respir Crit Care Med. 2011; 183:2346.
6) Holick, M. F. (2007). Vitamin D deficiency. New England Journal of Medicine, 357(3), 266-281.
7) Lehouck, A., Boonen, S., Decramer, M., & Janssens, W. (2011). COPD, bone metabolism, and osteoporosis. CHEST Journal, 139(3), 648-657.
8) Mary Q. Londra Üniversitesi. Vitamin D reduces lung disease flare-ups by over 40 percent (2014).
9) Holick MF. Vitamin D: extraskeletal health. Endocrinol Metab Clin North Am 2010; 39(2): 381-400.
10)Schlaich, C., Minne, H. W., Bruckner, T., Wagner, G., Gebest, H. J., Grunze, M., ... & Leidig-Bruckner, G. (1998). Reduced pulmonary function in patients with spinal osteoporotic fractures. Osteoporosis international, 8(3), 261-267.
11) Schlaich, C., Minne, H. W., Bruckner, T., Wagner, G., Gebest, H. J., Grunze, M., ... & Leidig-Bruckner, G. (1998). Reduced pulmonary function in patients with spinal osteoporotic fractures. Osteoporosis international, 8(3), 261-267.
12)Rosen, C. J., Adams, J. S., Bikle, D. D., Black, D. M., Demay, M. B., Manson, J. E., ... & Kovacs, C. S. (2012). The nonskeletal effects of vitamin D: an Endocrine Society scientific statement. Endocrine reviews, 33(3), 456-492.
13) Black, P. N., & Scragg, R. (2005). Relationship between serum 25-hydroxyvitamin d and pulmonary function in the third national health and nutrition examination survey. CHEST Journal, 128(6), 3792-3798.
14) Lehouck, A., Mathieu, C., Carremans, C., Baeke, F., Verhaegen, J., Van Eldere, J., ... & Janssens, W. (2012). High Doses of vitamin D to reduce exacerbations in chronic obstructive pulmonary diseasea randomized trial. Annals of internal medicine, 156(2), 105-114.
15) Jung, J. Y., Kim, Y. S., Kim, S. K., Kim, H. Y., Oh, Y. M., Lee, S. M., ... & Lee, S. D. (2015). Relationship of vitamin D status with lung function and exercise capacity in COPD. Respirology, 20(5), 782-789.
16) Mary Q. Londra Üniversitesi. Vitamin D reduces lung disease flare-ups by over 40 percent (2014).
17) Holick MF. Vitamin D: extraskeletal health. Endocrinol Metab Clin North Am 2010; 39(2): 381-400.
